Przystań, klasyka! O Tadeuszu Peiperze

Spotkania i wykłady literackie

Moje wydarzenia

Dodaj ulubione wydarzenia do sekcji moje wydarzenia, aby zawsze mieć je pod ręką.

  • sobota, 14 września 2019, 16:00

„Papież awangardy” to bohater ostatniego w tym roku spotkania w ramach cyklu Przystań, klasyka! realizowanego przy kiermaszu Bukiniści nad Wisłą. O ciągle niedowartościowanej tradycji awangardy literackiej i rewolucyjnym płomieniu, jaki przetoczył się przez Kraków i Polskę w latach 20. XX wieku rozmawiać będzie z Marcinem Wilkiem Michalina Kmiecik z Katedry Teorii Literatury UJ. Spotkanie odbędzie się w sobotę 14 września o godz. 16.00 w METAFORMA Cafe na terenie pawilonu Powiśle 11.

Tadeusz Peiper urodził się w 1891 roku w Podgórzu, będącym wówczas niezależnym miastem na obrzeżach Krakowa, w rodzinie pochodzenia żydowskiego. W chwili wybuchu I wojny światowej przebywał na studiach w Paryżu, gdzie jako obywatel C.K. Monarchii został internowany. Zwolniony z obozu w Bordeaux, przedostał się do Madrytu, w którym mieszkał w latach 1915-1920. Nawiązał wówczas kontakt z czołowymi przedstawicielami tamtejszego świata literackiego i artystycznego – barwnego, kipiącego tygla nurtów i frakcji.

Madryt drugiej dekady XX wieku to (używając określenia Juana Manuela Boneta) „koktajl izmów” – miasto, w którym żyli i tworzyli m.in. Pablo Picasso, Jorge Luis Borges, Federico García Lorca czy Robert i Sonia Delaunay, tworzyły się też zalążki utraizmu – hiszpańskiej awangardy. Słynna „Walizka Peipera” – kuferek z jego niepublikowanymi utworami napisanymi podczas pobytu w Hiszpanii – stała się później metaforą niespełnionych szans na zmianę układu sił w polskiej literaturze międzywojennej i danie odporu dominującej tradycji romantycznej. Walizka z rękopisami Peipera miała zaginąć podczas powrotu autora pod Wawel.

Już w niepodległej Polsce stał się Peiper sztandarową postacią środowiska twórców określanych w późniejszym okresie mianem „Awangardy Krakowskiej” – grupy poetów skupionych wokół założonego i redagowanego przez Peipera w latach 1922-1923 i 1926-1927 pisma „Zwrotnica”. Twórcy związani z grupą, tacy jak Jalu Kurek, Julian Przyboś czy Adam Ważyk zakwestionowali charakterystyczny dla polskiej literatury kult poetów-wieszczów, odrzucając sentymentalizm i opowiadając się za teraźniejszością („Dojrzeć w wystawach sklepowych piękno równe pięknu kaplic katedralnych”), zbliżeniem poezji do rytmu prozy i metaforą poety jako budowniczego zdań, a nie natchnionego artysty („spiętrzanie” zdań, tzw. peiperos – poemat rozkwitający). Ideowe założenia awangardy wyłożył słynny manifest artystyczny Peipera „3 x M” – "Miasto, Masa, Maszyna" (1922).

Ruch rozwijał postulaty krakowskich futurystów wyrażone w skandalizującej jednodniówce "Nuż w bżuhu" Brunona Jasieńskiego (1921) – ciągle aktualne myślenie czcionką i formą, bulwersujące zabiegi na ortografii, literaturę wyzwoloną z przymusu naśladowania rzeczywistości. Zaciekle zwalczana w kręgach konserwatywnych i twórczości poetów głównego nurtu spod znaku Skamandra, „Zwrotnica” Peipera i Awangarda Krakowska pozostała unikatowym zjawiskiem w polskiej literaturze.

Wybuch II Wojny Światowej zmusił Peipera do ewakuacji do Lwowa, który wkrótce potem zajęła Armia Czerwona. Aresztowany przez NKWD i wywieziony w głąb Związku Radzieckiego, powrócił do kraju w 1944 roku. Po wojnie zamieszkał w Warszawie, praktycznie zaprzestając publikowania i odcinając się od współpracy z nową władzą. Odtrącony i niezrozumiany przez otoczenie, stopniowo popadał w chorobę psychiczną. Zmarł w Warszawie 1969 roku, został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

Za życia Peipera ukazało się m.in. 9 zbiorów jego poezji, poemat "Na przykład", dramat "Skoro go nie ma", a także liczne teksty teoretyczne poświęcone poezji. Czesław Miłosz napisał z uznaniem, że twórczość Peipera to przykład „niezłomnego przywiązania do zasad”. Warto dodać, że spora część dorobku redaktora „Zwrotnicy” nie została nigdy opublikowana. Szczególnie interesujące mogą być rękopisy z okresu powojennego, które zgodnie z prawem będą mogły ujrzeć światło dzienne dopiero w 70. rocznicę śmierci autora.

Uosabiane przez Tadeusza Peipera kierunki awangardowe w literaturze polskiej do dziś torują sobie drogę do szerszej świadomości. Do ogólnie rozumianej spuścizny twórczej Awangardy Krakowskiej nawiązuje dzisiaj m.in. działalność krakowskiego wydawnictwa Ha!art. Postaci bohatera spotkania poświęcona była też wystawa "Papież awangardy. Tadeusz Peiper w Hiszpanii, Polsce, Europie", zrealizowana przez Muzeum Narodowe w Warszawie w 2015 roku.

O swojej fascynacji Peiperem i twórczością pisarzy awangardowych opowie podczas rozmowy z Marcinem Wilkiem Michalina Kmiecik.

dr Michalina Kmiecik – ukończyła komparatystykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, na tej samej uczelni w roku 2015 obroniła pracę doktorską. Członkini Polskiego Stowarzyszenia Komparatystyki Literackiej oraz European Network for Avant-Garde and Modernism Studies (EAM). Współtworzy radę programową serii awangarda/rewizje (Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego). Zajmuje się teorią i historią awangardy, intermediami oraz poezją eksperymentalną.

Marcin Wilk – dziennikarz, kurator programów literackich. Publikował na łamach m.in. „Polityki”, „Tygodnika Powszechnego”, „Przekroju”, „Czasu Kultury”, „Dekady Literackiej”, „Ha!artu”, „Radaru” i „Lampy”. Współpracował z Radiem Kraków. Przez kilka lat redagował kolumnę książkową w „Dzienniku Polskim”. Stały współpracownik miesięcznika „Znak”. Autor m.in. książek biograficznych o Annie Jantar ("Tyle słońca. Anna Jantar. Biografia") i Irenie Kwiatkowskiej ("Kwiatkowska. Żarty się skończyły"). W czerwcu 2019 r. ukazała się jego książka o ostatnich dniach przed II wojną światową w Polsce ("Pokój z widokiem. Lato 1939"). Prowadzi blog książkowy Wyliczanka – www.wyliczanka.eu.

Przystań, klasyka! I Bukiniści nad Wisłą

Popularna mądrość ludowa głosi, że człowiek wykorzystuje ledwie 10% możliwości swojego mózgu. I choć coraz więcej wskazuje na to, że wcale nie jest tak źle, nasze nawyki czytelnicze pozostają zaskakująco konserwatywne: życie nowości książkowej kończy się po trzech miesiącach, w kanonach szkolnych wciąż figuruje zestaw tych samych dobrze znanych nazwisk, a wznowienia klasyki pozostają rzadkie i ograniczają się do autorów i autorek już wcześniej kojarzonych i czytanych.

Podczas plenerowego cyklu „Przystań, klasyka!”, realizowanego od maja do września przed kawiarnią Metaforma u stóp Wawelu zaglądamy głęboko do literackiej studni, jaką są dzieje pierwszego polskiego Miasta Literatury UNESCO. Co miesiąc – od maja do września – wyciągamy z niebytu (lub pozornego bytu) sylwetki pisarzy i pisarek „mniejszych”, pomijanych w zestawieniach, niepasujących do utartych narracji o historii literatury lub dopiero niedawno jej przywracanych. Zuzanna Ginczanka, Kornel Filipowicz, Janusz Meissner, Hanna Mortkowicz-Olczakowa, Tadeusz Peiper – ile tracimy, nie trzymając ich książek na domowych półkach? Cykl prowadzi Marcin Wilk, który zaprasza do rozmowy badaczy i badaczki twórczości, krewnych i krewne bohaterów i bohaterek spotkań.

Cykl „Przystań, klasyka!” towarzyszy drugiej edycji wiosenno-letniego kiermaszu Bukiniści nad Wisłą, jaki odbywa się w weekendy od 4 maja do 29 września na tarasie pawilonu Powiśle 11.

Przystań, klasyka! Program:

18 maja, godz. 16.00 – Zuzanna Ginczanka. Goście specjalni: Sarmen Beglarian i Sylwia Szymaniak
15 czerwca, godz. 16.00 – Kornel Filipowicz. Gość specjalny: Justyna Sobolewska
13 lipca, godz. 16.00 – Janusz Meissner. Gość specjalny: Jakub Meissner
17 sierpnia, godz. 16.00 – Hanna Mortkowicz-Olczakowa. Gość specjalny: Katarzyna Zimmerer
14 września, godz. 16.00 – Tadeusz Peiper. Gość specjalny: Michalina Kmiecik

Organizatorzy: Krakowskie Biuro Festiwalowe – operator programu Kraków Miasto Literatury UNESCO, Stowarzyszenie Pełna Kultura

Więcej na: www.miastoliteratury.pl

udostępnij

więcej

Zamknij Nasz strona korzysta z plików cookies w celach statystycznych, marketingowych i promocyjnych. Możesz wyłączyć tą opcję w ustawieniach prywatności swojej przeglądarki.